Khô âm đạo là một trong những vấn đề phụ khoa phổ biến nhất nhưng lại thường bị xem nhẹ do tâm lý e ngại khi chia sẻ. Tình trạng này có thể xảy ra ở mọi độ tuổi, không chỉ ở phụ nữ sau mãn kinh. Khô âm đạo kéo dài không chỉ khiến quan hệ đau rát, giảm ham muốn mà còn làm tăng nguy cơ viêm nhiễm, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống.
Trong bài viết này, Bác sĩ Chúc sẽ giúp phân tích chi tiết khô âm đạo, nguyên nhân gây nên, cách nhận biết và các phương pháp điều trị – phòng ngừa khoa học, an toàn và hiệu quả.
Khô âm đạo là gì?
Khô âm đạo là tình trạng niêm mạc âm đạo không sản xuất đủ dịch tiết, khiến môi trường âm đạo trở nên khô, dễ kích ứng, dễ tổn thương và đau rát. Một âm đạo khỏe mạnh thường được bao phủ bởi lớp dịch tự nhiên giúp bôi trơn và bảo vệ mô. Khi lượng dịch giảm sút, thành âm đạo trở nên mỏng, dễ rách và dễ viêm.
Khô âm đạo có thể gặp ở mọi phụ nữ nhưng phổ biến hơn ở nhóm:
- Sau sinh
- Đang cho con bú
- Trong giai đoạn tiền mãn kinh – mãn kinh
- Người bị rối loạn nội tiết
- Người chịu căng thẳng kéo dài
Theo nhiều nghiên cứu lâm sàng, hơn 50% phụ nữ sau mãn kinh gặp tình trạng khô âm đạo ở các mức độ khác nhau và khoảng 17% phụ nữ trẻ 17 – 50 tuổi gặp đau khi quan hệ do khô âm đạo.
Những kiến thức cơ bản về dịch âm đạo
Để hiểu rõ hơn vì sao xảy ra khô âm đạo, trước hết cần nắm được vai trò và đặc điểm của dịch tiết âm đạo.
Dịch âm đạo là gì?
Dịch tiết âm đạo là chất lỏng tự nhiên chảy ra từ âm đạo, được tạo thành từ:
- Tế bào niêm mạc âm đạo
- Vi khuẩn có lợi
- Dịch từ tuyến Bartholin
- Một phần dịch cổ tử cung
Dịch tiết này hoàn toàn bình thường và thay đổi tùy:
- Giai đoạn kinh nguyệt
- Độ tuổi
- Sức khỏe nội tiết
Đặc điểm của dịch âm đạo khỏe mạnh
Một dịch âm đạo bình thường sẽ:
- Có màu trắng ngà hoặc trong
- Không có mùi hôi
- Không gây ngứa hay rát
- Độ pH khoảng 3.8 – 4.2 (tính axit nhẹ)
- Có thể tăng tiết vào ngày rụng trứng, tiền kinh nguyệt hoặc khi mang thai
Dịch âm đạo xuất hiện từ 6–12 tháng trước kỳ kinh đầu tiên và là dấu hiệu hormone estrogen hoạt động bình thường.
Vai trò quan trọng của dịch âm đạo
Dịch tiết có nhiệm vụ:
- Duy trì độ ẩm và bôi trơn âm đạo
- Giữ môi trường âm đạo ổn định
- Ngăn ngừa vi khuẩn gây bệnh
- Loại bỏ tế bào chết
- Hỗ trợ quan hệ tình dục thoải mái
Khi dịch tiết giảm, âm đạo bắt đầu bước vào giai đoạn mất cân bằng – đây chính là nền tảng gây khô âm đạo.
Nguyên nhân gây khô âm đạo
Khô âm đạo xảy ra chủ yếu do giảm nội tiết tố estrogen, dẫn đến giảm khả năng tiết dịch. Tuy nhiên, không chỉ mãn kinh mà nhiều yếu tố khác cũng có thể gây giảm estrogen.
Suy giảm estrogen do tự nhiên
- Tiền mãn kinh – mãn kinh
- Sau sinh
- Cho con bú
Ở các giai đoạn này, lượng estrogen dao động mạnh hoặc giảm sâu, dẫn đến niêm mạc âm đạo mỏng và khô.
Căng thẳng và stress kéo dài
Stress làm cơ thể tăng tiết cortisol – hormone ức chế hoạt động của estrogen, gây khô âm đạo.
Bệnh lý liên quan đến hệ miễn dịch
Một số bệnh tự miễn như hội chứng Sjögren có thể gây khô trên toàn cơ thể: khô mắt, khô miệng và cả khô âm đạo.
Thói quen sinh hoạt không lành mạnh
- Hút thuốc lá
- Lạm dụng rượu bia
- Tập thể dục quá sức
- Thức khuya, thiếu ngủ
Các yếu tố này làm rối loạn hormone và giảm sản xuất dịch.
Thụt rửa âm đạo
Thụt rửa làm mất môi trường vi khuẩn có lợi, phá vỡ pH và gây khô, kích ứng.
Tác dụng phụ của thuốc
Một số nhóm thuốc gây khô âm đạo:
- Thuốc kháng histamine
- Thuốc điều trị ung thư
- Thuốc chống trầm cảm
- Thuốc điều trị huyết áp
Phẫu thuật liên quan đến hệ sinh sản
- Cắt bỏ buồng trứng
- Điều trị vùng chậu bằng xạ trị hoặc hóa trị
Những yếu tố này làm estrogen giảm mạnh, gây khô âm đạo.
Triệu chứng của khô âm đạo
Khô âm đạo có thể biểu hiện qua:
- Đau rát vùng kín
- Ngứa, châm chích
- Đau khi quan hệ
- Chảy máu nhẹ sau quan hệ
- Giảm ham muốn
- Cảm giác nhói hoặc đau vùng chậu
- Tăng nguy cơ viêm đường tiết niệu tái phát
Triệu chứng có thể nhẹ hoặc nặng tùy cơ thể. Dù ở mức độ nào, khô âm đạo kéo dài đều gây ảnh hưởng đến sức khỏe phụ khoa.
Tác hại của khô âm đạo
Nếu không điều trị kịp thời, khô âm đạo có thể gây:
- Tăng nguy cơ viêm nấm, viêm âm đạo
- Dễ loét hoặc nứt niêm mạc
- Đau khi quan hệ, làm giảm chất lượng đời sống tình dục
- Tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu
- Tổn thương tâm lý, ngại quan hệ, giảm tự tin
Khô âm đạo không chỉ là vấn đề sinh lý mà còn ảnh hưởng đến cả sức khỏe tinh thần và đời sống hôn nhân.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Nên đi khám khi:
- Khô âm đạo kéo dài nhiều ngày
- Đau rát nhiều khi quan hệ
- Chảy máu bất thường
- Nghi ngờ viêm phụ khoa
- Dùng chất bôi trơn nhưng không giảm
Việc thăm khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân và điều trị hiệu quả hơn.
Chẩn đoán khô âm đạo như thế nào?
Bác sĩ Chúc sẽ thực hiện:
- Thăm khám âm đạo để quan sát độ ẩm, màu sắc, độ dày của niêm mạc
- Hỏi về tiền sử, thuốc đang dùng và mức độ triệu chứng
- Xét nghiệm hormone nếu cần
- Lấy mẫu dịch âm đạo để loại trừ nhiễm trùng
Quy trình này giúp tìm chính xác nguyên nhân và đề xuất phác đồ điều trị phù hợp.
Các phương pháp điều trị khô âm đạo
Tùy nguyên nhân và mức độ, phương pháp có thể khác nhau.
Điều trị bằng thuốc
Estrogen tại chỗ
Hình thức:
- Kem bôi
- Viên đặt
- Vòng đặt âm đạo
Estrogen tại chỗ giúp phục hồi niêm mạc, tăng độ ẩm và giảm đáng kể đau khi quan hệ.
Ospemifene (SERM)
Dùng đường uống, hoạt động tương tự estrogen nhưng phù hợp cho một số bệnh nhân không dùng estrogen trực tiếp.
DHEA đặt âm đạo
Giúp cải thiện đau khi quan hệ và tăng bôi trơn tự nhiên.
Lưu ý: Việc sử dụng nội tiết cần được chỉ định bởi bác sĩ, đặc biệt với phụ nữ có nguy cơ ung thư vú.
Sản phẩm hỗ trợ: Chất bôi trơn & dưỡng ẩm
Không cần kê đơn, hiệu quả tức thời:
Chất bôi trơn
- Dùng trước quan hệ
- Có thể chọn gốc nước hoặc gốc dầu
- Dầu dừa, dầu ô liu, dầu hướng dương cũng có thể hỗ trợ
(Chú ý: bôi trơn gốc dầu có thể làm rách bao cao su)
Kem dưỡng ẩm âm đạo
- Dùng 2–3 ngày/lần
- Giữ ẩm niêm mạc
- Không dùng kem dưỡng thể hoặc sản phẩm không dành cho vùng kín
Cách phòng ngừa khô âm đạo
Để hạn chế hiệu quả tình trạng khô âm đạo, phụ nữ nên:
- Uống đủ nước
- Ăn nhiều rau, trái cây, omega-3
- Hạn chế thụt rửa âm đạo
- Tránh các loại bao cao su chứa N-9
- Tập luyện nhẹ nhàng
- Ngủ đủ giấc
- Giảm stress
- Không hút thuốc
Một lối sống khỏe mạnh sẽ giúp ổn định hormone và cải thiện đáng kể tình trạng khô âm đạo.
Liên hệ khám cùng Bác sĩ Chúc
Khô âm đạo không phải vấn đề xấu hổ, và hoàn toàn có thể điều trị nếu được thăm khám và áp dụng đúng phương pháp. Nếu đang gặp tình trạng đau khi quan hệ, rát vùng kín hoặc nghi ngờ rối loạn nội tiết, có thể liên hệ Bác sĩ Chúc để được tư vấn chi tiết và điều trị an toàn.